چه شرطهایی را باید برای مهاجرت تحصیلی در نظر بگیرم؟
انتخاب محل تحصیل، و دانشگاهی که باید بروید، دومین نکته مهم در تصمیم شما برای ادامه تحصیل در خارج از کشور است. در انتخاب دانشگاه باید خیلی چیزها را در نظر بگیرید که برای تحصیل در ایران هم اهمیت داشت اما حالا اهمیت آن چند برابر میشود. اول از همه، روشن شد که بهتر است در کدام کشور تحصیل کنید؛ حالا باید مشخص کنیم که برترین دانشگاهی که شما میتوانید در کشور مقصد در آن تحصیل کنید کدام است؟ بدیهی است که اگر بخواهید در یکی از رشتههای مهندسی، مدرک Ph.D بگیرید یکی از بهترین انتخابهای شما در کشور امریکا، MIT خواهد بود، اما اگر خواسته باشید دکتریِ فلسفه داشته باشید، یکی از بهترین انتخابهایتان، در کشور انگلستان، دانشگاه آکسفورد است.
همه ساله دانشگاهها رتبهبندی، و با شاخصهای عملکردی متفاوت ارزیابی میشوند اما فقط یک متخصص میتواند معنای آن شاخصها را بداند و شما را به بهترین نحو، در شناسایی و انتخاب بهترین دانشگاه یاری دهد. اگر شما دانش لازم را در این باره نداشته باشید، رتبهها، عددهای بی معنی بیش نیستند. خوشبختانه این فرصت را داشتهام تا به عنوان یک متخصص، سالها در این باره مطالعه کنم، و به همین دلیل در سال 1394، توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به عنوان مجری پروژه طرح رتبه بندی دانشگاههای دولتی ایران، تعیین شوم. آن پروژه پس از 2 سال کار مستمر یک تیم بزرگ از استادان دانشگاههای برتر کشور، به راهبری من، با موفقیت در سال 1396، به پایان رسید و برای اولین بار در یک نظام علمی دقیق، بیش از 115 دانشگاه دولتی رتبهبندی و از طریق رسانههای ملی، به جامعه دانشگاهی و مردم معرفی شد.
علاوه بر این، آنچه در اینجا به عنوان دومین نکته از 5 نکته قابل تامل برای شما که تصمیم به تحصیل در خارج کشور گرفتهاید، مطرح میشود، حاصل تحصیل، کار و زندگی در کشورهای مختلف جهان؛ اطلاع دقیق از آخرین وضعیت و شرایط آموزش و آموزش عالی در دانشگاههای دنیا؛ گفتگو با صدها استاد و دانشجوی ایرانی و غیرایرانی شاغل در دانشگاههای معتبر جهان؛ و به روز نگهداشتن علم خود در رشته مرتبط با آموزش عالی است. امیدوارم این نکات به شما در گرفتن یک تصمیم درست و به موقع کمک کند.
همانطور که گفته شد دهها شرط و پیش نیاز وجود دارد که باید پیش از تصمیمگیری برای مهاجرت تحصیلی به یک کشور جدید در نظر بگیرید. در حالی که شرایط خاص ممکن است بسته به کشورِ مقصد؛ و مقطع، رشته و دانشگاه مورد نظر برای مهاجرت متفاوت باشد، اگر پس از بررسی و تامل در این نکته، سوالی داشتید از طریق کانالهایی که اعلام میشود، در ارتباط باشید.
شرط دوم: دستیابی به اطلاعات موثق درباره دانشگاه مقصد
شناخت دقیق دانشگاه مقصد
اگر دست کم مدرک تحصیلی گارشناسی خود را در ایران گرفته باشید، به وضوح میدانید که جایگاه و شأن هر یک از زیرنظامهای آموزش عالی و در ذیل هر نظام، جایگاه هر دانشگاه، نزد مردم، دولت، و سازمانهای استخدام کننده چیست؟ به همین دلیل اگر در رشتههای مهندسی درس خوانده باشید، به روشنی تفاوت تحصیل در دانشگاه صنعتی شریف، دانشکدگان فنی دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه صنعتی اصفهان را با سایر دانشگاهها میفهمید. اگر در رشتههای پزشکی درس خوانده باشید این تفاوت را بین دانشگاه علوم پزشکی تهران و شهید بهشتی با سایر دانشگاهها میدانید و اگر در رشتههای علوم اجتماعی مدرک گرفته باشید، به خوبی متوجه میشوید که تفاوت مدرک حقوق دانشگاه شهید بهشتی با سایر دانشگاهها و مدیریت دانشگاه تهران با سایر دانشگاهها چیست؟
اما شما در کشور مقصد که در مرحله اول درباره آن تصمیم گرفتید، زندگی نکردهاید و درس نخواندهاید. پس نیازمند آن هستید که اطمینان داشته باشید اطلاعاتی که درباره دانشگاههای آن کشور دارید، درست و دقیق و بهروز است. فرض کنید در صورتی که امکان قبول شدن در دوره کارشناسی ارشد رشته مدیریت صنعتیِ دانشگاه تهران را دارید، دانشگاه متوسطی در همان شهر یا یکی از شهرهای دور دست را برای تحصیل در این رشته انتخاب کرده باشید؛ دست کم دو سال از عمر خود را برای گرفتن مدرک کارشناسی ارشدِ آن دانشگاه، از دست دادهاید؛ هزینه پرداخت کردهاید؛ و مرارتهای دوره و اضطرابهای تحصیلی را تجربه کردهاید اما پس از مدتی ممکن است به خودتان بگویید: “چه اشتباهی کردم”!
اهمیت انتخاب درست دانشگاه، از انتخاب کشور محل تحصیل کمتر نیست. در اینجا 6 شاخص مهم که باید در انتخاب رشته دانشگاهی در کشور مقصد در نظر داشته باشید را با هم مرور کنیم:
شاخص یک. کیفیت آموزش و محیط یادگیری:
دانشگاههای با کیفیت بالا اغلب دارای استادان شناخته شده در سطح جهان، منابع علمی پیشرفته، برنامههای آموزشی با ساختار مناسب، و دسترسی به آخرین تحقیقات و دانش هستند. چنین دانشگاهی، تجربه یادگیری شما را افزایش میدهد و یک پایه آموزشی قوی برای آینده تحصیلی و حرفهای شما ایجاد میکند. علاوه بر این نظام آموزش و ساختار آن در کشورهای مختلف، و حتی در دانشگاههای یک کشور یکسان نیست. برای مثال به 3 تفاوت در دوره دکتری تخصصی یا Ph.D توجه کنید:
طول دوره. هم اکنون در دانشگاههای دنیا، طول دوره دکتری، از 2 تا 6 سال تنوع دارد. در انگلستان، برخی دانشجویان دوره دکتری خود را در دو سال به پایان میرسانند، در حالی که حتی تعداد کمی از دانشجویان نخبه میتوانند مدرک خود را در 12 ماه بگیرند. گفتن اینکه گرفتن دکتری در طول یک سال چقدر نادر است سخت است، اما همیشه این احتمال وجود دارد که با داشتن یک رزومه علمی قوی قبل از شروع دوره، بتوانید در یک سال Ph.D بگیرید. در اکثر دانشگاههای کانادا و امریکا، زمان مورد نیاز برای تکمیل مدرک دکتری معمولاً بین 4 تا 6 سال است.
ساختار دوره. دورههای دکتری تخصصی اغلب به دو شکل آموزش-محور و پژوهش-محور ارایه میشود. در کشور انگلستان و برخی نظامهای آموزش عالی وابسته بدان، دوره دکتری به روش پژوهش-محور ارایه میشود که جزییات زیادی دارد. اما در امریکای شمالی، دورههای دکتری اغلب به روش آموزش-محور ارایه میشود. دورههای تحصیلی دکتری در ایران نیز معمولا از همین ساختار تابعیت میکند.
روش حضور دانشجو. دانشجویان دکتری تخصصی در اغلب دانشگاههای کشورهای پیشرفته صنعتی به دو صورت تمام-وقت یا پاره-وقت درس میخوانند. معمولا انتخاب تمام-وقت یا پاره-وقت بودن وابسته به خود دانشجو است و از آنجا که دانشجویان دکتری اغلب در اندیشه استقلال مالی هستند، نیمی از وقت خود را صرف تحصیل و نیم دیگر را اشتغال و کسب درآمد میکنند. معمولا دانشجویان بینالمللی در دوره Ph.D، به صورت تمام-وقت تحصیل میکنند.
هنگام انتخاب دانشگاه در نظر داشته باشید که تحصیل شما بر اساس شاخص آموزش، انتخابهای بسیار متنوعی را پیش رویتان قرار میدهد که بر طول دوره تحصیل، میزان درآمد جانبی در حین تحصیل، و کیفیت آموزش شما تاثیر مستقیم دارد.
شاخص دو. فرصتهای شغلی:
دانشگاههای معتبر اغلب با صنایع، مشاغل و موسسات تحقیقاتی پیوندهای قوی دارند. دورههای کارشناسی که به روش Co-Op برنامهریزی شدهاند در برخی دانشگاههای برجسته جهان، به دانشجویان این فرصت را میدهد تا از زمان تحصیل دوره لیسانس، در شرکتهای مختلف، تجربه کسب کنند و درآمد داشته باشند. علاوه بر این برخی دانشگاهها، برنامه تحصیلی خود را بر اساس کارآفرینی، اشتغالپذیری، و استارتاپ تنظیم کردهاند که کاملاً با روشهای سنتی آموزش که بر حفظ و یادگیری محتوای نظری همراه بود، متفاوت است.
در نظر داشته باشید که فارغ التحصیلی از یک رشته روزآمد در یک دانشگاه معتبر میتواند درها را به روی فرصتهای شغلی بهتر و پیشرفت شغلی شما باز کند. کارفرمایان برای مدارک تحصیلی از دانشگاههای معتبر ارزش و امتیاز بیشتری قائل هستند.
شاخص سه. رشد و توسعه فردی:
تحصیل در یک دانشگاه معتبر، فقط به مدرکی نمیانجامد که به آن افتخار کنید و از آن بهره ببرید، بلکه زندگی و تحصیل در دانشگاه معتبر میتواند شما را از نظر فکری به چالش بکشد؛ شما را در معرض ایدههای جدید قرار دهد؛ و به توسعه فردی شما کمک کند. تعامل با یک بدنه دانشجویی متنوع، رویدادهای فرهنگی و علمی متعدد؛ استادان برجسته که آثار آن به طور مکرر در فضای دانشگاهی چرخش دارد؛ و حضور در یک محیط تحصیلی پویا میتواند افقها و جهانبینی شما را، خیلی فراتر از رشته و مدرکتان، گسترش دهد.
برای موفقیت در زندگی در دنیای پیچیده فردا، فقط به مدرک تحصیلی نیاز ندارید. دانشگاه معتبر میتواند موفقیت شما را برای سالهای طولانیتری تضمین کند. دانشگاههای با کیفیت بالا، دارای شبکه قوی فارغ التحصیلان و انجمنها و نهادهایی حرفهای پس از فراغت از تحصیل هستند که به توسعه فردی شما کمک زیادی خواهد کرد. شما از طریق این انجمنها، میتوانید با استادان، همتایان، و همکلاسیهای خود برای همه عمر در ارتباط بمانید. کارکرد این ارتباط، مانند تجربههای محدود در برخی دانشگاههای داخل کشور، سلام و احوالپرسی و تبریک سال جدید نیست. این شبکهها در حد Linked-Inهای اختصاصی، شما را در معرض آخرین اطلاعات و پیشرفتها در بازار کار قرار خواهد داد و فرصتهای بینظیر رشد را، هر کجای دنیا که باشید، برایتان به ارمغان میآورد.
شاخص چهار. فرصتهای پژوهشی:
دانشگاههای معتبر تزار جهانی، معمولاً دارای امکانات تحقیقاتی پیشرفته، فرصتهای بورسیه دانشجویان تحصیلات تکمیلی، پشتیبانی مالی و کمک هزینه، و همکاری با سایر مؤسسات بزرگ و دانشگاههای دیگر هستند. اگر دانشجوی دورههای تحصیلات تکمیلی باشید، مشارکت در تحقیقات میتواند به شما کمک کند تفکر انتقادی، و مهارتهای حل مسئله را توسعه دهید و بهطور بالقوه در رشته تحصیلی و زمینه تحقیقاتی خود پیشرفت داشته باشید. معمولا مشارکت در پروژههای تحقیقاتی، هم به فرایند تحصیل شما کمک میکند و هم برای شما درآمدزایی به دنبال خواهد داشت.
شاخص پنج. دسترسی به منابع و امکانات:
دانشگاههای معتبر و بزرگ، اغلب دارای منابع فراوانی، شامل کتابخانههای مجهز، آزمایشگاههای پیشرفته، آموزشهای تخصصی در عالیترین سطح؛ سالنهای ورزشی متعدد و مجهز؛ و فعالیتهای فوق برنامه بسیار زیادی دارند که در همه زوایای یک دوره تحصیلی خوب و عالی، پوشش کافی را در اختیار شما قرار میدهند و رضایت شما را جلب میکنند. هر چه دانشگاهی که انتخاب میکنید، منابع بیشتری داشته باشد و آنها را در اختیار دانشجویان خود قرار دهد، تجربه آموزشی و پژوهشی شما افزایش پیدا میکند و آموزش جامعی دریافت خواهید کرد که تضمین کننده موفقیت شما است.
شاخص شش. فرصت ادامه تحصیل:
اگر داوطلب تحصیل در دانشگاه خارجی در مقطع کارشناسی و یا کارشناسی ارشد هستید، شاید در آینده خواسته باشید، تحصیل خود را در مقطع بالاتر هم ادامه بدهید. با وجود اینکه مقطعی به نام «پست-دکتری» وجود ندارد اما اگر برای تحصیل دوره دکتری مایل به ورود به یک دانشگاه خارجی هستید، شانس شما برای ورود به پست-دکتری در دانشگاه معتبر به مراتب بیشتر از دانشگاههای متوسط است. تحصیل و داشتن مدرک از یک دانشگاه معتبر، شانس شما را برای پذیرش در برنامههای رقابتی کارشناسی ارشد، استفاده از انواع بورسیههای تحصیلی افزایش میدهد. برای مثال شاید برایتان جالب باشد که بدانید تا سال 2019 تعداد فوق دکتری در علوم زیستی و زیست-پزشکی، بهداشت و پزشکی بالینی، در ایالات متحده امریکا، بیش از 66000 مورد بوده است.
جمع بندی
در نظر داشته باشید که «کیفیت» یک دانشگاه ذهنی است و میتواند بر اساس رشته تحصیلی، ترجیحات شخصی و اهداف شغلی شما متفاوت باشد. آرمانهای زندگی، و هدفهای حرفهای خود را در نظر بگیرید، و ان را در اختیار منتور یا مشاور مرجع خود قرار بدهید. خوب است همه تلاش و وقت خود را در این مرحله حساس هزینه کنید تا بتوانید دانشگاهی متناسب با انتظارات خود و همسو با اهداف علمی و شخصیتان را انتخاب کنید.